eylemban2.jpg (1802 bytes)

Etkin Yönetim Liderlik Eğitim Merkezi

LEVİNSON ÖLÇEĞİ VE YARATICI - ÖNDER YÖNETİCİLİK

Doç. Dr. Kutlu MERİH

hm-btn.gif (208 bytes)
 

YARATICI YÖNETİCİLERİN NİTELİKLERİ

Yöneticilik açısından yaratıcılık ve önderlik arasındaki ilişkiler, çevrelerinde yaratıcı ve önder yöneticiler olarak tanınmış yöneticilerin düşünce ve davranış şekillerini belirlemeyi amaçlayan ve sonuçları yayımlanmış bir araştırmada ölçeklenmiş bir biçimde ortaya konmaktadır.(*) Bu araştırmanın sonuçları bilimde ve çocukta yaratıcılığı inceleyen araştırmalarla ile yüksek derecede bir tutarlılık sergilemektedir.

Buna göre insanlarda yaratıcılık ve bundan kaynaklanan liderlik eğilimleri; kendilerini, çevrelerini, zamanı, belirsizliği, insanı, toplumu ve tarihi nasıl algıladıkları, nasıl yorumladıkları ve nasıl tavır aldıkları ile yakın bir ilişki içindedir.

Levinson ölçeğine göre, bir yaratıcı-önder yöneticiyi karakterize eden özelliklerden en belirginleri aşağıdaki gibi özetlenebilir.

Düşünsel davranış Biçimleri :

Soyutlama :

  • Farklı verileri anlamlı bir şekilde soyutlayabilir, kavramlaştırabilir, örgütleyip bütünleştirerek bir model haline getirebilir.
  • Ansiklopedik bir sentezciliğe sahiptir. Çeşitli sanat ve bilim dallarından kynaklanan ilkeleri değerleri, kavramları ve bilgileri yaratıcı bir şekilde organize edip bütünleştirebilir.

Zamanlama :

  • Belirsizlikten tedirgin olmaz ve uzun bir süre katlanabilir. Uzun dönem planlarının gerçekleşmesi için telaşa düşmez.

Pragmatizm :

  • Zekası yalnızca soyutlama değil aynı zamanda pratik olma kapasitesine sahiptir. Kitap ve kural dışı deneyimlerden de iyi bir şekilde yararlanabilir.
  • Yargılama, değerlendirme ve zamanlama gücü çok yüksektir. Sonuç alabileceği zamanı çok iyi seçer.

Duygular ve ilişkiler :

Otorite :

  • Otorite pozisyonları için doğal bir görünüm verir. Sorumluluk ve insiyatif yüklemede ve bunları Gerçekleştirmede etkindir.

Canlılık :

  • Yönettiği sistemin sorunlarına ve ihtiyaçlarına duyarlı olup bunlara canlı bir şekilde yöneliktir.
  • Sorunları stratejik açıdan ele alır. Hedefleri iyi tanımlanmıştır. Uzun dönemli planlar yapıp, hedeflerine adım adım yaklaşır.

Başarı Eğilimi :

  • Kişisel önemsemeden çok örgütsel başarıya eğilimlidir.
  • Yüksek pozisyonlara gelmeyi uzmanlığının ve değerinin tanınması olarak değerlendirir. Seçilmediği durumlarda hayal kırıklığına uğrayabilir fakat takdir heveslisi değildir.
  • Örgütün başarılarını kişisel başarısı gibi benimser ve değerlendirir.

Duyarlılık :

  • Başkalarının duygularındaki ayrıntılarmalgılamada duyarlıdır ve bunlara önem veriri.
  • Yönettiği sistemin ihtiyaçlarına duyarlıdır ve işlerin gerçekleşmesine aktif olarak kaatılır.
  • Çalışma sorunları ile sürekli olarak ilgilidir.
  • Kendini örgütün ayrılmaz bir parçası olarak görür.
  • İşgörenlerle karışır ve sorunları konusunda bilgi alır.

Olgunluk :

  • Otoriteye saygılıdır ve otorite sahipleri ile iyi anlaşır.
  • Önderlik rolünü kaybettiğini düşünmeden kendisinden daha bilgili ve uzman kişilere geçici üstünlik tanıyabilir.
  • Başkalarından gelebilecek bilgi ve eleştiri ve işbirliğine açıktır.

Etkileyicilik :

  • Kelime ve dilbilgisi geniş kapsamlıdır. Aşırı bir anlatım ve açıklama yeteneğine sahiptir.
  • Dinleyicilerin duygularına duyarlıdır ve onların güvenini kazanır.
  • Yer ve duruma uygun hikayeler anlatarak sıcak ve şefkatli bir mizahı ile gerilimleri azaltır.
  • Standartları yüksek olduğu olduğundan eleştirilerini ve iğnelemelerini kendisine de kolaylıkla yöneltebilir.

Enerji ve Dayanıklılık :

  • Zihin ve beden olarak sürekli ve yüksek düzeyde bir enerjiye sahiptir.
  • Her zaman iş için istekli ve hazır durumdadır.
  • Gerilim yartabilecek herhangi bir şeyden çekinmez ve beklenmedik aksilikler canını sıkmaz.

Eylemsel davranışları Sezgi ve Tahmin :

  • İyi bir tahmin yeteneği ve sezgiye sahiptir. Kendisi ve örgütü için durumun nasıl gelişebileceğini önceden kestirebilir.
  • Potansiyel engeller görür ve onları aşma olanaklarını araştırır.
  • İyimserliğini daima koruyarak çözüm yolları bulmaya çalışır.
  • Kendisi ile örgütü arasındaki haberleşme ve koordinasyonu iyi sürdürür.

Tutarlılık :

  • Geçmişte çeşitli şekilerde iyi sınanmış bir değerler sistemine sahiptir.
  • Yüksek ahlak satandartlarına sahiptir ve kendi normlarına uymayı tercih eder.
  • Çıkarlara ve maddi değerlere karşı eğilimi düşüktür. Bu yoldan etkilenmesi olanaksızdır.
  • Çevresinden olan beklentileri ile kendisinden olan beklentileri arasında benzerlik bulunur. Çevresindekileri potansiyel önderler olarak değerlendirir.Davranışları ile örnek olur.

Sorumluluk :

  • Önderliği bir sorumluuk ve olanak olarak görür. Ve aktif bir önderlik gösterir.
  • Önderlik kendisi için bir amaç değil çevresine yararlı olabileceği olanaklar sağlayan bir araçtır.

Yaratıcı Potansiyellerin Geliştirilmesi :

Her yönetim sistemi kendini oluştuarn elemanlar üzerinde çeşitli baskı yaratır. Sistemin örgütsel koordinasyon sorumluluklarından kaynaklanan bu baskılar yöneticiler için dahi söz konusudur. Yönetim sisteminin bürokratik yapıda olamsı halinde baskılar daha açık ve belirgin hale gelebilir. Yaratıcılık bir anlamda kalıplaşmış ve katılaşmış şemalara karşı direnme yeni olmaşıklar arama eğilimi olduğundan bu arayışlar örgüt içindeki çoğunluk ve üstler tarafından tedirginlik ve direnişle karşılaşabilir. Bu tür davranışlar genel olarak şunlardır.

  • Kişisel uyuşma zorlanır. Normlardan sapanlar kınanır. Yenilikçi eğilimlere karşı gelenekçi normların önemi abartılır.
  • Amirler otoriter bir görünüme bürünerek astlarının egolarını önemsiz fonksiyonlar gerçekleştirdiklerini vurgulayacak bir uslup takınırlar.
  • Basit ve pratik başarılar önemsenir. Bu tür başarıların peşinde olmayanlar kınanır.
  • Elemanların güven ve düzen arama eğilimleri desteklenir. Belirsizlik durumlarının yaratabileceği riskler abartılır.
  • Özgün ve aykırı kişiliklere karşı kayıtsız ve aksi davranılır.

Buna karşı bir yaratıcı-önder yönetici, yönetim sisteminde bulunan gizli ve açık yaratıcıları olumlu bir şekilde geliştirebilmek için :

  • Araştırıcılığı ve yenilikçiliği teşvik etmeli.
  • Araştırmacılık ve yenilikçilikten doğacak olan risk ve sorumlulukları paylaşabileceği ve sahip çıkabileceği görünümünü vermeli.
  • Tartışma ve eleştiri yöneltme kararları açık tutulmalı.
  • İyi bir dinleyici olmalı.
  • Başarısız ve hatalı denemelerde durumunu yumuşatacak tavırlar alabilmeli.
  • Elemanlarını, merak ve ilgilerini kaydırmaya teşvik etmeli.
  • Elemenalarını kendilerini değerlendirmeye ve kendilerine karşı gerçekçi olmaya sürüklemeli.
  • Elemanlarının hayal kırıklıklarını aşabilmesini sağlayabilmeli.
  • Başarısızlık ve hayal kırıklığı durumlarında gerginliği azaltacak bir yaklaşıma sahip olmalıdır.

ENGELLEYİCİ FAKTÖRLER YARATICILIĞI GELİŞTİRİR

Burada hemen vurgulamalıyız ki yaratıcılığın engellenmesine yol açan kusurların çok az bir kısmı, yöneticilere ve yönetim sistemine aittir. Yaratıcılık kişinin kendi kişilik yapısından kaynaklanan bir özellik olduğundan, çevre tarafından geliştirilebildiği halde çok az bir şekilde engellenebilir. Yaratıcılık bir anlamda kişinin çevrenin olumsuz etkilerine direnebilme ve onları aşabilme kapasitesi olarak da düşünülebilir. Paradoksal gibi görünsede başka bir yönetim sistemi gerçek yaratıcı - önder kişinin kapasitelerini uygun bir şekilde yoğunlaştırıp reorganize ederek yaratıcılığını gerçekleştirebileceği bir ortam sağlayabilir.

(*) Harry LEVİNSON : Criteria for Choosing Chief Executives Harvard Business Review, July - Agugust, 1980, s.113

hm-btn.gif (208 bytes)
EYLEM MAYIS.2002