Item |
Item kontrol edilecek sistemin yapısını
oluşturan ve kendine özgü özellikleri ve becerileri olan fakat kendiliğinden
çalışma kapasitesi olmayan birimlerdir. Bunlar genelde makineler ve ofis
araçlarıdır. İtemler de kendi içinde hiyerarşik bir yapıda yani ıtemlerden oluşan
ıtemler şeklinde olabilir. Mesela bir araba, fabrika, uçak, gemi bu tür itemlerdir. |
| Object : |
Itemler, kendisine fonksiyon yeteneği
kazandıran insan veya otomasyon birimleri ile birleştiğinde OBJECT halini alırlar.
Araba-şöför,mikroskop-laborant, pilot-uçak, röntgen cihazı-radyolog, röntgen
filmi-doktor, bisturi-cerrah itemlerin insanlarla objectleşmesi, otomatik pilot-uçak,
trafik ışığı-trafik, alarm sistemi-otomobil, itemlerin otomasyonla objectleşmesine
örneklerdir. Bu örneklerin sınırsız çoğaltılabileceği açıktır. Objectler,
sibernetik Kontrol Kuramının temel yapı taşlarıdır. Objectler üç temel özellikleri ile belirginleşirler.
| Teknik özellikleri (Attributes) |
Objectlerin neleri nasıl yapabileceklerinin
belirlenmesidir. |
Uyarıları
(Events) |
Objectlerin algılma, yorumlama ve reaksiyon
verebilme kapasitesine sahip oldukları uyarılardır. |
| Aksiyonları (Methods)
|
Objectlerin belirli uyarılar karşısında
gerçekleştirebildikleri fonksiyonlardır. |
Buradaki Attribute, Event ve Method sözcükleri Object
Oriented Programming teknolojisine özgü sözcüklerdir. Object Tabanlı Sistem Kuramı
ise bu teknolojinin uygulamalarından kaynaklanan deneyimle gerçekleştirilmiştir. Bir
aksiyona yol açacak şekilde algılanabilen her olgu bir uyarıdır. Bu nedenle sistem de
aksiyonlara ve değişikliğe neden olan haberleşmeler de sistemin fizik yapısının bir
parçasıdır. |
| Sistem |
Objectler, yeni objectler olarak bileşerek
modülleri, modüller bileşerek blokları, bloklar bileşerek alt sistemleri, alt
sistemler bileşerek sistemleri oluştururlar. Buna göre herhangi bir sistem kendini
oluşturan objet hiyerarşinin bir organizasyonudur. Bu hiyerarşiler içinde objetler
fizik veya informatik olarak uyarı-aksiyon-reaksiyon ilişkileri içinde entegre olurlar
ve sistemin bütünün amaçlarını davranışları gerçekleştirirler. İnsanlar kendiliğinden davranma, uyarı kabul etme ve reksiyon
gösterebilme yetenklerine sahip olduklarından ontolojik olarak (yaratılıştan) object
olma niteliğini taşırlar. Bu nedenle insanlardan oluşan her türlü insan
guruplaşmaları yine ontolojik olarak sistem olma özelliklerini taşıyacaktır.
İnsanlar ve endüstriyel itemlerin organizasyonlarından
oluşan sistemler sosyo-teknik sistemlerdir ve bundan sonra sistem sözcüğü sadece
sosyo teknik sistemleri kapsayacaktır. Bir insan birden fazla sosyo-tknik sisteme ait bir
object olabilir. Bu durum sibernetik yaklaşımın hem gereğini hem de
karmaşıklığını ortaya koymktadır. |
| Fonksiyon |
Fonksiyon, mikro veya makro bütün
objectlerin sistem mimarisi içinde sistemin amaçlarına yönelik olarak
gerçekleştirmeleri gereken aksiyonlardır. |
| Disfonksiyon |
Sistem içindeki bazı objectlerin sistemin
amaçları ile tutarsız ve bunları engelleyecek şekilde gerçekleştirdikleri
aksiyonlardır. |
| Süreç (Process) |
Sistem içindeki bazı objectlerin sistemin
amaçları ile ilişkili bazı aksiyonları belirli önceliklere göre zincirleme bir
şekilde gerçekleştirmeleridir. Bir sürçte önceki bir objectin aksiyonu, sonraki bir
objectin uyarısı olacaktır. |
| Dürtü (Disturbance) |
Bir dürtü, bir sistemin normal
aksiyonlarını olumsuz olarak etkileyerek arttıran ve azaltan herhangi bir uyarıdır.
Bir dış objectten kaynaklanıyorsa dışsal veya iç object kökenli ise içsel olabilir |
| Geri besleme |
Bir sisteme ait bir objectin, bir sürecin
gereği olan aksiyonlarının önceki objectlerde dürtü etkisi yaratarak onların
aksiyonlarını etkilemesi ve süreçten beklenen aksiyonlarda arttırıcı (pozitif) veya
azaltıcı (negatif) etkiler yaratmasıdır. |
| Geribesleme Kontrol Sistemleri |
Bir object çıktısını, önceki bir
objectin veya kendisinin girdisi olarak kullanıp, değişimlere karşı hassaslık
sağlayan sistemlere Geri Besleme Kontrollu Sistem adı verilmektedir. Isı
kontrolunu sağlayan termostalar bunun basit ve ilginç bir örneğidir. Artan ısı
termostanın teknik parametrelerini değiştirerek onun ısıyı arttıracak veya
azaltacak bir sinyal vermesine neden olurlar. ermosta sayesinde bir yerin ısısı
istenilen bir referans düzeyinde tutulabilir. İnsan
bedeni çok daha karmaşık yapıda bir geri besleme kontrol sistemine sahiptir ve bu tür
kontrole sahip sistemlere insan bedenini çağrıştırmak üzere HOMEOSTATİK
sistemler adı verilmektedir. |
| SERVO SİSTEMLER |
Bir sistemde, sinyaller yerine objectler
düzeltme fonksiyonunu sağlıyorsa bu tür sistemler SERVOMEKANİZM sistemleridir.
Robotlar, Gemiler ve uçaklar bü tür kontrolu olan sistemlerdir. |
| Otomatik Düzenleme Sistemleri |
|
| Süreç Konrol Sistemleri |
|
| Kapalı-Çevrim Kontrol Sistemleri |
|
| Açık-Çevrim Kontrol Sistemleri |
|
| Adaptif Kontrol Sistemleri |
|
| Öğrenen Kontrol Sistemleri |
|
| Lineer-NonLineer Kontrol Sistemleri |
|
| Zamana Duyarlı-Duyarsız Kontrol
Sistemleri |
|
| Sürekl-Kesikli Kontrol Sistemleri |
|
| Tek Girdi-Çıktı çok
Girdi-Çıktı Sistemleri |
|
| Belirli-Tesadüfi Kontrol Sistemleri |
|
